Có thể bạn không biết mình thật sự muốn gì

Có lẽ phải quay lại từ lúc chúng ta bắt đầu biết muốn một thứ gì đó.

Khi còn là một đứa trẻ rất nhỏ, chúng ta đã có những mong muốn của riêng mình. Một đứa trẻ khóc để được mẹ ẵm, lớn hơn một chút thì muốn ăn lại món hôm qua mình thấy ngon, muốn chơi tiếp trò chơi đang chơi hay đòi món đồ chơi sặc sỡ vừa nhìn thấy ở siêu thị. Những mong muốn ban đầu khá dễ hiểu, bởi phần lớn chúng gắn với những gì đứa trẻ đã trực tiếp cảm nhận và trải nghiệm: thứ này ngon, trò này vui, ở cạnh người này dễ chịu,… nên nó muốn có thêm hoặc muốn lặp lại trải nghiệm đó.

Nhưng trẻ con không chỉ biết mình thích gì bằng cách tự mình thử mọi thứ. Từ rất sớm, chúng đã quan sát những người xung quanh.

Một món ăn có thể trở nên hấp dẫn hơn khi đứa trẻ nhìn thấy người lớn ăn một cách ngon lành. Một món đồ chơi trở nên đáng chú ý khi những đứa trẻ khác tranh nhau chơi. Đứa trẻ nhìn khuôn mặt, phản ứng và lựa chọn của những người xung quanh để học thêm về thế giới.

Khi chúng ta lớn lên, những thứ chúng ta muốn cũng lớn theo. Mong muốn của chúng ta bây giờ không chỉ là cây kem đã từng ăn hay món đồ chơi đang nằm trước mặt. Chúng ta bắt đầu muốn đứng đầu lớp, vào một trường tốt, trở thành bác sĩ, kiếm nhiều tiền, có một căn nhà đẹp, đi du lịch thường xuyên,…

Bạn có nhận thấy là càng lớn lên, chúng ta càng có khả năng muốn những thứ mình chưa từng trải nghiệm không?

Chúng ta có thể muốn trở thành bác sĩ dù chưa từng sống một ngày như một bác sĩ. Một người có thể muốn giàu có dù chưa từng có nhiều tiền, muốn kết hôn dù chưa từng kết hôn, muốn khởi nghiệp dù chưa từng làm ra một sản phẩm, dịch vụ nào.

Vậy làm sao chúng ta biết để muốn những điều đó?

Khi chúng ta bắt đầu muốn những thứ mình chưa từng trực tiếp trải nghiệm, phần lớn những gì chúng ta biết về những thứ đó đến từ người khác.

Cha mẹ nào cũng có một hình dung về cuộc đời họ muốn con mình có – có thể giống y chang hoặc khác hoàn toàn với cuộc đời của họ. Trường học cho chúng ta biết loại thành tích nào đáng theo đuổi. Văn hóa cho chúng ta những cột mốc tương đối về lúc nào nên học xong, đi làm, lập gia đình, có con hay mua nhà. Tôn giáo có thể dạy cho chúng ta biết một cuộc đời đúng đắn trông như thế nào, chính trị cho ta những câu chuyện về một xã hội đáng sống, còn quảng cáo thì không chỉ cố bán cho chúng ta một chiếc xe, một căn nhà hay một chuyến du lịch, nó còn phải khiến ta muốn những thứ đó.

Người khác không chỉ muốn một điều gì đó từ chúng ta. Nhiều khi, họ còn muốn chúng ta cũng muốn điều đó.

Nếu không có những hình dung được người khác đưa cho, có lẽ chúng ta cũng chẳng biết có những cuộc đời nào để mà muốn. Một đứa trẻ chưa từng làm bác sĩ chỉ có thể bắt đầu nghĩ về nghề bác sĩ từ những gì nó nghe cha mẹ, thầy cô, báo chí, phim ảnh hay chính người trong nghề nói. Nếu sau này nó thực sự yêu thích nghề ấy thì chẳng có lý do gì để nói mong muốn đó không phải của nó, cho dù ý tưởng ban đầu có thể đến từ cha mẹ hay từ một cô bác sĩ nào đó từng khiến nó ngưỡng mộ.

Những thứ được đưa vào đầu chúng ta đủ sớm và được lặp lại đủ lâu thường không còn cảm giác như được tiếp nhận từ bên ngoài nữa. Sau một thời gian, chúng trở thành điều tôi muốn.