Chuyện gì xảy ra nếu bạn không bao giờ đến đích
Có một lần, tôi được bạn bè rủ đến một nhóm dinh dưỡng của Herbalife. Tôi không còn nhớ hôm đó người ta nói những gì – hình như là cách ăn sạch và giảm cân… Tôi không hứng thú lắm với chủ đề ăn uống nên đã hướng sự chú ý đến một tấm ảnh rất to được treo trên tường. Trong ảnh là một người đang leo núi gần đến đỉnh. Phía sau là bầu trời xanh ngắt, ánh mặt trời rực rỡ xuyên qua những đám mây bồng bềnh.
Những hình ảnh kiểu đó khiến bạn gần như có thể đoán được thông điệp ngay cả khi không có dòng chữ nào đi kèm. Tôi đã nhìn thấy những bức ảnh như vậy rất nhiều lần trong trong các văn phòng công ty, các khóa học kỹ năng, những cuốn sách phát triển bản thân và cả những bài phát biểu truyền cảm hứng. Nhân vật chính có thể là người leo núi, người chạy marathon hay một vận động viên đứng trên bục nhận huy chương. Hình ảnh có thể khác nhưng thông điệp luôn giống nhau: phía trước có một cái đích đáng để đến và nếu tiếp tục cố gắng, cuối cùng chúng ta sẽ tới nơi.
Chúng ta lớn lên và sống với niềm tin rằng mọi thứ đều có đích đến như vậy. Nhà trường chuẩn bị cho chúng ta những tấm bằng tốt nghiệp. Trưởng thành được đo bằng công việc đầu tiên, căn nhà đầu tiên, khoản nợ cuối cùng, chức vụ tiếp theo, rồi đến ngày dựng vợ gả chồng cho con cái. Mỗi đích đến như vậy luôn đi kèm với một lời hứa về một tương lai tốt đẹp hơn hoặc ổn định hơn.
Có lẽ vì thế mà chúng ta luôn sẵn sàng đánh đổi rất nhiều để đi tới những cái đích đó và mỗi khi quyết định bắt đầu lại một điều gì, chúng ta cũng thường mang theo niềm tin đó.
Trong hai bài trước của loạt bài về chủ đề Bắt đầu lại, tôi đã viết về những câu hỏi cần cân nhắc trước khi rời bỏ một điều gì đó và những khó khăn chúng ta thường không hình dung trước khi bước sang một chương mới. Trong bài viết này, tôi muốn nói đến một điểm chung ở những người muốn làm lại từ đầu: chúng ta không chỉ muốn một công việc khác, một thành phố khác hay một mối quan hệ khác mà muốn tìm kiếm cảm giác rằng rồi sẽ có một ngày chúng ta đến đích.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu cái đích mà chúng ta vẫn nghĩ mình đang đi tới thực ra chưa từng tồn tại theo cách chúng ta tưởng?
Hình dạng của cuộc đời
Trước khi nói về những lần bắt đầu lại, có lẽ chúng ta cần nói về một điều cơ bản hơn: hình dạng mà chúng ta tin rằng cuộc đời mình đang có.
Tôi nghĩ phần lớn chúng ta đều mang trong đầu một sơ đồ nào đó về cuộc sống – thường là một lộ trình tuyến tính, dù chưa bao giờ thật sự vẽ nó ra giấy. Nó có thể như thế này:
Ổn định → Khủng hoảng → Làm lại → Ổn định vĩnh viễn
Nói cách khác, chúng ta coi cuộc đời là một hành trình đi đến sự ổn định và biến cố chỉ là một khúc quanh tạm thời. Khi gặp một vấn đề, ta cố gắng giải quyết. Nếu bất lực, ta chọn thay đổi: đổi việc, chuyển thành phố, kết thúc một mối quan hệ, hoặc đôi khi là đập đi xây lại chính con người mình. Để rồi sau đó, cuộc sống sẽ ổn định trở lại như trước.
Niềm tin về một ngày mai ổn thỏa đó là thứ duy nhất để một người có thể chấp nhận làm việc ngày đêm, quên cả gia đình để đổi lấy vị trí mong muốn, nó giữ cho một cặp vợ chồng chấp nhận thắt lưng buộc bụng sau khi ra riêng, hay một người nhập cư chịu đựng sự lạc lõng ở một xứ sở xa lạ.
Vấn đề là, cuộc đời hiếm khi đi theo một đường thẳng như vậy.
Tác giả Bruce Feiler, sau khi nghiên cứu hàng trăm cuộc đời bị đứt gãy – những người mất việc ở tuổi năm mươi, những người ly hôn sau hai mươi năm chung sống, những người buộc phải bỏ lại quê hương – đã nhận ra một chu kỳ thực tế phức tạp hơn nhiều. Nó là một vòng lặp tuần hoàn không có điểm dừng:
Ổn định → Khủng hoảng → Chuyển tiếp → Ổn định mới → Khủng hoảng khác…
Nghiên cứu của ông chỉ ra rằng, trung bình một người trưởng thành sẽ đối mặt với khoảng 36 biến cố gây xáo trộn cuộc sống. Phần lớn chúng ta vượt qua chúng tương đối dễ dàng, nhưng cứ khoảng 10 biến cố, sẽ có một tình huống biến thành một cuộc đại khủng hoảng, đủ sức bẻ gãy và thay đổi hoàn toàn hướng đi của cuộc đời.
Những giai đoạn đó được gọi là lifequakes – những trận động đất của cuộc đời.
Những trận động đất này không có lịch trình cố định, nó có thể xé toạc cuộc sống của bạn khi bạn còn là một thiếu niên, khi bạn đang ở tuổi 20 đầy hy vọng, khi bạn đang ở đỉnh cao sự nghiệp ở tuổi 40 hoặc ngay cả khi bạn đã ở tuổi 60 và tưởng cuộc sống đã an bài.
Mỗi người chúng ta sẽ phải đối mặt với khoảng 3 đến 5 trận đại địa chấn như thế trong suốt cuộc đời trưởng thành. Và vì mỗi lần tái cấu trúc lại cuộc sống thường kéo dài đến 5 năm, nó đồng nghĩa với việc một người có thể dành tới 25 năm cuộc đời trưởng thành của mình chỉ để sống trong các giai đoạn chuyển tiếp.
Điều đáng chú ý là khái niệm “giai đoạn chuyển tiếp” chính là thứ chúng ta thường hiểu sai nhiều nhất. Chúng ta có xu hướng đánh đồng Khủng hoảng và Chuyển tiếp là một, nhưng thực chất chúng là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.
Khủng hoảng là một sự kiện diễn ra ở một thời điểm, một cái tát của số phận như ngày bạn nhận quyết định sa thải, ngày bước ra khỏi tòa với tờ giấy ly hôn, hay ngày một người thân yêu nhất của bạn qua đời. Đó là lúc cuộc sống cũ của bạn chính thức sụp đổ.
Nhưng Chuyển tiếp mới là thứ ngốn của bạn nhiều năm cuộc đời. Đó không phải là một sự kiện, mà là một tiến trình dịch chuyển về mặt tâm lý để một con người từ bỏ bản sắc cũ và học cách tái sinh trong một bản sắc mới. Tiến trình này luôn buộc một người phải đi qua ba vùng không gian bắt buộc:
Đầu tiên là Vùng Kết thúc. Nghe có vẻ ngược đời, nhưng mọi sự bắt đầu lại đều phải khởi đầu bằng một cái chết. Bạn phải học cách buông tay và chịu tang cái tôi cũ của mình. Bạn cần chấp nhận rằng tấm danh thiếp cũ không còn giá trị, mối quan hệ cũ đã kết thúc, và vai trò cũ vốn đã quen thuộc cũng không thể mang sang cuộc sống mới. Phần lớn chúng ta thất bại trong việc bắt đầu lại vì cố bám víu vào quá khứ trong khi chân đã bước sang chương mới.
Tiếp theo là Vùng Hư vô. Đây là vùng không gian đáng sợ nhất của quá trình chuyển tiếp. Bạn đã bỏ cuộc sống cũ, nhưng cuộc sống mới chưa hình thành. Bạn đứng ở giữa dòng, không còn là người của ngày hôm qua nhưng cũng chưa biết ngày mai mình sẽ trở thành ai. Đó là những tháng ngày chênh vênh, mất định hướng, làm gì cũng thấy sai và lộn xộn. Rất nhiều người coi vùng hư vô này là một “sự cố” cần phải vượt qua thật nhanh bằng cách lao vào bận rộn, nhưng thực chất, đây lại là khoảng lặng bắt buộc để những hạt mầm mới có thời gian nảy nở.
Cuối cùng mới là Vùng Khởi đầu mới. Chỉ sau khi đã đi xuyên qua vùng hư vô, các tín hiệu của một con người mới bắt đầu xuất hiện. Bạn bắt đầu tìm thấy nhịp điệu với công việc mới, quen với văn hóa mới, và tìm thấy sự bình yên trong trạng thái mới.
Đa số chúng ta khổ sở vì nghĩ Vùng Khởi đầu mới phải xuất hiện ngay lập tức sau khi Khủng hoảng xảy ra. Chúng ta ép mình phải ổn, phải mạnh mẽ, phải có kế hoạch nhanh chóng mà không biết rằng, việc loay hoay trong Vùng Hư vô chênh vênh suốt vài năm trời thực ra là một phần hoàn toàn bình thường của việc bắt đầu lại.
Nhìn lại chính mình, tôi nhận ra cuộc đời tôi đúng là đã đi theo chu kỳ đó. Gần như mọi giai đoạn mà tôi từng gọi là “ổn định” đều chỉ kéo dài vài năm trước khi một điều gì đó xảy ra và buộc tôi phải học lại cách sống: một công việc mới, một đứa con mới, một doanh nghiệp mới, một cuộc khủng hoảng mới, một đất nước mới,…
Lúc đó tôi không hiểu vì sao mọi việc cứ đi lệch khỏi kế hoạch. Tôi không biết rằng, nếu cuộc đời vốn dĩ là một chuỗi những đứt gãy lặp lại, thì làm gì có kế hoạch nào gọi là lệch hướng?
Có lẽ sai lầm lớn nhất của chúng ta không phải là quyết định bắt đầu lại, mà là ảo tưởng rằng sẽ có một “lần bắt đầu lại cuối cùng” để đưa mình về vạch đích. Chúng ta vô thức mang cái kỳ vọng về đích đến từ những tấm bằng tốt nghiệp, những căn nhà đầu tiên để áp vào một tiến trình chuyển tiếp vốn không có điểm dừng. Chúng ta hình dung việc làm lại giống như việc cố leo thật nhanh qua một ngọn núi có đỉnh cao nhất ở phía trước, chỉ cần leo qua được nó, phần đời còn lại sẽ là một vùng đồng bằng bằng phẳng.
Nhưng cuộc đời thực chất là một dãy núi. Mỗi lần kiệt sức leo lên được một đỉnh, thứ chờ đợi chúng ta ở phía trước lại là những đỉnh núi khác ở phía xa.
Hiểu được điều này là một sự giải thoát: những đoạn đường gập ghềnh, chơi vơi mà bạn đang trải qua hôm nay không phải là dấu hiệu cho thấy bạn đang đi sai đường mà chỉ đơn giản là việc bạn đang đi trong vùng hư vô của một giai đoạn chuyển tiếp mà thôi.
Cuộc sống tạm thời
Nếu có một hệ quả của niềm tin rằng rồi sẽ có một ngày mọi thứ ổn thỏa, thì đó là việc chúng ta bắt đầu xem hiện tại như một giai đoạn tạm thời. Điều này không dễ nhận ra vì thoạt nhìn, nó trông rất hợp lý.
Một người đồng nghiệp của tôi mới ly hôn gần đây. Cô rời đi và thuê một căn studio nhỏ gần văn phòng để tiện việc đi lại. Sáu tháng trôi qua, mỗi ngày đi làm, tôi vẫn thấy cô thường đến trễ trong bộ quần áo chưa kịp ủi. Rồi một lần ghé qua nhà cô ấy lấy tài liệu, tôi bất ngờ khi chứng kiến không gian bên trong. Đó là những chiếc vali chưa buồn kéo khóa, những thùng giấy carton xếp chồng ngay giữa lối đi, quần áo chất đống trên ghế và góc bếp đầy những vỏ hộp thức ăn sẵn dùng một lần. Cô ấy ngại ngùng giải thích “Chắc phải đợi một thời gian nữa cho mọi thứ bình thường trở lại đã.”
Nhưng “bình thường” nào? Cuộc hôn nhân cũ đã kết thúc, ngôi nhà cũ không còn, nhịp sống cũ cũng không còn. Cái trạng thái “bình thường” mà cô ấy đang chờ đợi thực ra chưa từng tồn tại ở tương lai mà chỉ là cái bóng mờ của quá khứ. Cô đồng nghiệp của tôi đang từ chối thừa nhận mình đang ở trong vùng hư vô bằng cách đóng băng không gian sống hiện tại, mòn mỏi chờ đợi một ngày mai ổn định.
Tôi nhìn ra điều đó vì tôi cũng từng loay hoay như vậy khi mới đổi nghề, đổi nơi sinh sống,… Tôi không mua một cái bàn làm việc tử tế không phải vì tiếc tiền mà vì nghĩ đây chỉ là chỗ ở tạm, tôi trì hoãn việc tập thể dục vì muốn chờ có việc làm, hoãn cả những niềm vui cá nhân không quá tốn kém với cái cớ phải ổn định cuộc sống trước đã…
Những xáo trộn luôn đòi hỏi nhiều nỗ lực cho thứ mà chúng ta đang bắt đầu lại, vì vậy chúng ta thường đẩy những phần còn lại của cuộc sống vào một căn phòng chờ. Nhưng chúng ta luôn đánh giá thấp thời gian của giai đoạn chờ này vì nghĩ chỉ cần vài tháng sẽ qua.
Nhưng việc xây dựng lại một sự nghiệp, thích nghi với một nền văn hóa hay chữa lành một đổ vỡ đều tính bằng đơn vị năm. Khi xem giai đoạn này là tạm thời, chúng ta vô tình biến những năm tháng thực tại của mình thành giai đoạn chịu đựng để chờ cuộc sống chính thức bắt đầu.
Tôi nhớ có lần dẫn các con đi tắm biển khi chúng còn nhỏ. Nhìn những đợt sóng liên tục xô vào bờ, con trai út của tôi quíu hết tay chân, cứ đứng tít trên bãi cát khô, kiên quyết không xuống nước. “Khi nào sóng ngừng con sẽ xuống.”
Chúng ta, những người trưởng thành, cũng đang đứng trên bờ cát khô của đời mình, kiên nhẫn chờ cuộc đời lặng sóng để bắt đầu sống. Nhưng nếu cuộc sống là một chu kỳ của các cuộc chuyển tiếp nối nhau và chiếm tới 25 năm cuộc đời trưởng thành, thì sóng sẽ không bao giờ ngừng vỗ.
Cuộc sống chưa bao giờ nằm phía sau những đợt sóng. Nó nằm ngay trong những năm tháng chật vật thích nghi với căn nhà thuê, trong những ngày loay hoay tìm việc làm, và trong cả những giai đoạn dang dở không có câu trả lời.
Có lẽ đã đến lúc thôi xem hiện tại là tạm thời. Sóng sẽ không bao giờ ngừng vỗ, và chúng ta thì không thể dành cả đời để đứng trên bờ cát khô.
ĐỒNG HÀNH CÙNG THE NEW PAGE
The New Page mở miễn phí các bài viết và hành trình đầu tiên trên My New Pages. Bạn có thể đóng góp để giúp nơi này tiếp tục được duy trì và vẫn mở cho những người đến sau.
ĐỒNG HÀNH HÀNG THÁNG
ỦNG HỘ MỘT LẦN
Ủng hộ ngayMuốn hủy donation định kỳ? Nhấn vào đây.