Tại sao chúng ta luôn bất ngờ khi phải bắt đầu lại
Hôm qua, tôi mới mở đọc lại tin nhắn trong một nhóm chat đã tồn tại hơn mười năm. Đó là nhóm của sáu người bạn tôi chơi từ thời đại học.
Chúng tôi từng ngồi chung một giảng đường với nhau suốt năm năm, tốt nghiệp cùng ngành, cùng ngày, nhưng cuộc sống sau đó lại đi theo những con đường hoàn toàn khác nhau. Ngày trước, mỗi khi có chuyện, cả nhóm lại tụ tập ở một quán quen nào đó ở Sài Gòn. Bây giờ, khi mỗi đứa đã sống ở mỗi nơi, khác múi giờ, mọi biến động của cuộc sống đều thu lại trong nhóm chat đó.
Người bạn giỏi giang nhất nhóm có cha mẹ nối tiếp nhau qua đời trong cùng một năm. Một người khác bị mất việc, ra mở công ty rồi trầy trật vài năm. Người xinh xắn nhất thì ly hôn rồi chẳng bao lâu sau lại gửi vào nhóm một tấm ảnh cưới mới. Ba người đã quyết định đưa gia đình sang một đất nước khác. Rồi một người phát hiện một căn bệnh mà trước đó chưa từng nghĩ sẽ bị,…
Mỗi lần như vậy, màn hình điện thoại lại sáng liên tục. Chúng tôi hỏi han, động viên nhau, chia sẻ những điều mình có thể. Rồi vài ngày sau, những cuộc trò chuyện lắng xuống. Mỗi người lại quay về với công việc, con cái, những hóa đơn cần thanh toán và những vụn vặt của đời sống.
Cuộc sống cứ thế tiếp tục…cho đến một ngày, chính mình là người được an ủi, động viên trong nhóm chat ấy. Cảm giác đầu tiên vẫn là hoang mang.
Tại sao chúng ta luôn nghĩ biến cố sẽ xảy ra với một ai đó khác và luôn bất ngờ khi chính mình đứng trước một ngã rẽ?
Không ai là ngoại lệ
Có lần trong lúc ngồi chờ ở sân bay, tôi đã thử nhớ lại những lần mình từng phải bắt đầu lại và hơi giật mình.
Tính sơ sơ, tôi đổi nghề ba lần, mất việc hai lần, khởi nghiệp năm lần, chuyển nhà hơn mười lần, sinh con ba lần, một lần suýt chết vì bệnh nặng, và sau này còn chuyển sang một đất nước khác để bắt đầu lại từ đầu… Nếu tiếp tục nhớ nữa, chắc danh sách ấy sẽ còn dài thêm.
Điều tôi nhận ra lúc ngồi nhớ lại thời điểm từng sự kiện xảy ra, tôi chưa bao giờ nghĩ mình đang “làm lại từ đầu”. Chỉ đến khi đặt tất cả cạnh nhau, tôi mới nhận ra cuộc đời mình được ghép lại từ rất nhiều lần bắt đầu lại như thế.
Khi nhắc đến biến cố, chúng ta thường nghĩ đến những điều rất lớn và rất buồn: một cuộc ly hôn, một lần phá sản, một căn bệnh nặng hay sự ra đi của một người thân,… Hình như trong suy nghĩ của nhiều người, “biến cố” gần như đồng nghĩa với “tai họa”. Nếu mình sống tử tế, làm việc chăm chỉ và cố gắng tránh những quyết định sai lầm, biết đâu cuộc đời sẽ tránh được tai họa.
Chắc vì thế mà chúng ta luôn bất ngờ khi cuộc đời thay đổi quá đột ngột.
Nhưng khi nhìn lại những lần cuộc sống của mình đổi hướng, tôi thấy nhiều lần trong số đó bắt đầu từ một điều tốt đẹp, thậm chí là điều mình đã mong chờ từ lâu.
Kết hôn, có con, được thăng chức, nghỉ hưu hay chuyển đến một đất nước khác đều có thể khiến chúng ta phải thay đổi và học một cách sống mới.
Có lẽ gọi đó là những bước ngoặt cuộc đời sẽ gần với điều tôi muốn nói hơn. Sau một bước ngoặt, một phần cuộc sống quen thuộc không còn như trước. Có những điều vẫn tiếp tục, có những điều cần điều chỉnh, và có những điều chúng ta phải bắt đầu học lại.
Càng nghĩ về những lần ấy, tôi càng thấy hình như chúng ta đã hiểu sai về việc “bắt đầu lại”.
Chúng ta luôn gắn việc làm lại từ đầu với sự mất mát. Chỉ khi đánh mất một điều gì đó rất lớn, chúng ta mới nói rằng mình phải bắt đầu lại.
Nhưng cuộc đời không phân biệt một biến cố là tốt hay xấu. Điều cần phân biệt là sau sự kiện ấy là bạn còn có thể tiếp tục sống như con người của ngày hôm qua hay không.
Một đám cưới hạnh phúc vẫn buộc hai con người học lại cách sống cùng nhau, cách lập kế hoạch tài chính, cách chia sẻ trách nhiệm và cách lắng nghe,…
Một đứa trẻ chào đời không chỉ mang đến niềm vui, mà còn khiến hai người lớn học lại sự kiên nhẫn, sự bao dung và cách tổ chức một cuộc sống mới.
Một quyết định sang một đất nước khác có thể là giấc mơ nhiều năm mới thành hiện thực. Nhưng ngay từ ngày đầu tiên, bạn đã bắt đầu học lại những điều rất nhỏ: cách mở một tài khoản ngân hàng, cách gọi điện đặt lịch khám bệnh, cách hiểu một câu nói đùa của người bản xứ, và đôi khi, là cách hiểu lại chính mình.
Hiểu được điều này, chúng ta sẽ dễ dàng chấp nhận hơn khi một điều từng mong đợi lại khiến mình mệt mỏi, hoặc một quyết định do chính mình đưa ra vẫn cần rất nhiều thời gian để làm quen.
Và không chỉ một thứ thay đổi
Nếu câu trả lời cho câu hỏi đầu tiên là: Chúng ta luôn bất ngờ vì hiểu sai thế nào là một lần bắt đầu lại, thì tôi thấy có những câu hỏi còn đáng suy nghĩ hơn.
Tại sao chỉ một biến cố lại có thể làm đảo lộn gần như toàn bộ cuộc sống của một con người?
Tại sao một người mất việc lại bắt đầu nghi ngờ chính năng lực của mình?
Tại sao một cuộc ly hôn lại có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nhiều năm sau khi mọi thủ tục đã kết thúc?
Và tại sao một quyết định sang một đất nước khác sinh sống lại khiến nhiều người có cảm giác như mình không còn biết mình là ai?
Tôi đọc đi đọc lại và ngẫm nghĩ rất lâu những dòng tin nhắn của bạn bè từ nhiều năm trước.
Đừng lo lắng quá T ơi, đi tìm việc khác là ổn thôi mà.
Cố gắng lên H, cũng mừng là H thoát được tên đó. Giờ rảnh đi hẹn hò với anh khác đi.
Thôi đừng có buồn nhỏ ơi. Vài năm nữa ổn định rồi về VN thăm tụi này…
Hình như từ trước đến nay, chúng ta vẫn quen nhìn cuộc đời như một chiếc tủ có nhiều ngăn kéo. Công việc nằm ở một ngăn. Gia đình ở một ngăn khác. Sức khỏe, các mối quan hệ, niềm tin… mỗi thứ đều có chỗ riêng. Khi một ngăn gặp vấn đề thì sửa đúng ngăn ấy.
Chúng ta vẫn nghĩ cuộc đời đơn giản như vậy.
Nhưng cuộc đời thật ra không đơn giản như một chiếc tủ có nhiều ngăn kéo. Nó giống một ngôi nhà hơn. Công việc, các mối quan hệ, sức khỏe, những điều mình tin tưởng và cách mình hiểu bản thân cùng góp phần nâng đỡ đời sống hằng ngày.
Năm trụ cột ấy không đứng riêng rẽ mà chúng cùng chống đỡ một mái nhà. Bạn có thể không để ý điều đó trong những ngày bình thường, nhưng chỉ cần một chiếc cột dịch chuyển, cả ngôi nhà sẽ rung lên. Làm lại từ đầu tưởng chừng chỉ là sửa một chiếc cột, nhưng thật ra, đôi khi là đại tu cả ngôi nhà.
Một người bạn trong nhóm bạn của tôi bất ngờ bị điều chuyển khỏi vị trí Kế toán trưởng của một doanh nghiệp nhà nước sang làm kế hoạch ở một xưởng nhỏ mới thành lập khi cô ấy bước qua tuổi bốn mươi. Lúc đầu, cô ấy nhắn trong nhóm rằng thôi thì chịu giảm lương một chút, bù lại sẽ có nhiều thời gian hơn cho gia đình. Mọi người xung quanh cũng nghĩ như vậy. Có lẽ chính cô ấy cũng nghĩ như vậy. Cô ấy tin mình chỉ đang mất một chức vụ.
Nhưng vài tuần sau, những tin nhắn không còn lạc quan như vậy nữa. Mỗi ngày cô ấy đều than thở về sự chán ghét công việc mới và cả những phiền hà từ chuyện gia đình. Rồi đến một ngày, cô ấy nhắn vào nhóm một câu bâng quơ:
“Hình như tui không còn biết tui là ai nữa.”
Bây giờ đọc lại tôi mới hiểu câu đó không nói về công việc mà nói về danh tính. Bạn tôi đâu chỉ mất một vị trí công việc. Cùng với chiếc ghế ấy, cô ấy mất đi cảm giác mình có giá trị, mất đi sự tự tin được tích góp suốt nhiều năm và dần nghi ngờ cả những điều trước đây mình vẫn luôn tin tưởng. Cơ thể cô ấy phản ứng bằng những đêm mất ngủ. Những bữa cơm gia đình trở nên nặng nề hơn. Một biến cố tưởng chỉ xảy ra ở công việc hóa ra lại đang luồn qua gần như mọi góc khác của cuộc sống.
Những bước ngoặt chúng ta gọi là hạnh phúc cũng vậy thôi.
Một đứa trẻ chào đời là tin vui. Nhưng cùng với em bé ấy, một người mẹ và một người cha cũng vừa được sinh ra.
Những ngày đầu tiên, sự thay đổi chỉ hiện lên ở cơ thể người mẹ qua những đêm thức trắng. Rồi sự mệt mỏi kéo dài với một cơ thể không còn hoàn toàn thuộc về mình nữa. Rất nhanh sau đó, những thay đổi ấy lan sang những nơi khác.
Hai vợ chồng bắt đầu tranh cãi về những điều trước đây chưa từng phải nghĩ đến. Không chỉ nhà cửa, tiền bạc mà cả công việc đều phải nhường chỗ cho những ưu tiên mới. Có người mẹ nhiều năm sau vẫn nhớ cảm giác đứng trước gương và tự hỏi: “Mình của ngày trước đã đi đâu rồi?”
Điều thay đổi không chỉ là gia đình có thêm một đứa trẻ. Chính những người làm cha mẹ cũng dần trở thành một con người khác mỗi ngày.
Vì vậy, một biến cố – hay một bước ngoặt cuộc đời – hiếm khi chỉ thay đổi một khía cạnh nào đó. Nó thường thay đổi chính con người sẽ tiếp tục sống cuộc đời ấy.
Chúng ta luôn hoang mang với sự hỗn độn của việc bắt đầu lại vì chúng ta vẫn nghĩ mình chỉ đang đổi một công việc, một nơi ở, một vai trò hay một mối quan hệ như thay đổi một ngăn tủ bị hỏng. Thật ra, chúng ta đang thay đổi cả một ngôi nhà mà chúng ta không hề biết.
Khi kéo xuống những tin nhắn từ nhiều năm trước, tôi gần như không còn nhận ra cuộc đời của từng người bạn của mình nữa.
Suốt hơn mười năm qua, nhóm chat ấy chưa bao giờ chỉ lưu những tin nhắn. Nó đang lưu lại những lần mỗi người trong chúng tôi trở thành một con người khác bởi vì không ai trong chúng tôi đang sống đúng cuộc đời mình từng hình dung khi mới tốt nghiệp, hay ngay cả khi đang ngồi tâm sự với nhau về những biến cố.
Có người từng tin mình sẽ yêu chàng hoàng tử của mối tình đầu suốt đời khi cãi cha mẹ để cưới cho được người ấy.
Có người từng nghĩ bệnh tật chỉ xảy ra với người lớn tuổi.
Tôi và hai người bạn nữa từng nghĩ mình sẽ sống cả đời ở Việt Nam.
Nếu nhìn riêng từng câu chuyện, chúng rất khác nhau. Nhưng chúng cũng rất giống nhau ở chỗ chúng tôi không còn là con người của năm năm hay mười năm trước.
Có lẽ lần tới, khi cuộc sống lại đổi hướng, tôi vẫn sẽ bất ngờ. Tôi vẫn sẽ lo lắng, mất ngủ vài đêm và mong có ai đó nói cho mình biết phải làm gì.
Nhưng tôi hy vọng mình sẽ nhớ đến những tin nhắn trong nhóm chat ấy, nhớ rằng mỗi người bạn của tôi đã phải làm quen lại với từng góc khác nhau của cuộc sống, có khi rất lâu sau khi chuyện xảy ra.
Thay vì chỉ hỏi “Bao giờ mọi thứ mới ổn?”, có lẽ tôi sẽ thử nhìn kỹ hơn: điều gì trong cuộc sống của mình đang thay đổi, điều gì vẫn còn nâng đỡ mình, và lúc này mình cần học lại điều gì?Chưa chắc tôi đã trả lời được ngay, nhưng ít nhất, tôi sẽ hiểu hơn vì sao một việc tưởng đã giải quyết xong vẫn còn khiến mình chao đảo.
Rồi một ngày nào đó, khi xem lại những tin nhắn cũ, có lẽ tôi mới nhận ra mình đã sống khác đi từ lúc nào.
ĐỒNG HÀNH CÙNG THE NEW PAGE
The New Page mở miễn phí các bài viết và hành trình đầu tiên trên My New Pages. Bạn có thể đóng góp để giúp nơi này tiếp tục được duy trì và vẫn mở cho những người đến sau.
ĐỒNG HÀNH HÀNG THÁNG
ỦNG HỘ MỘT LẦN
Ủng hộ ngayMuốn hủy donation định kỳ? Nhấn vào đây.