Những gì tôi học được khi sống ở nước ngoài
Sống ở nước ngoài không làm cuộc đời bạn tốt lên theo cách mà mạng xã hội hay kể. Nó không “nâng cấp” bạn mà khiến bạn “thật” hơn.
Có lẽ không gì làm chúng ta thay đổi và trưởng thành nhanh như cuộc sống ở một đất nước mới. Những thay đổi diễn ra âm thầm đến mức bạn chỉ kịp nhận ra khi soi lại mình trong những khoảnh khắc bất chợt – như lúc đang đứng tự thanh toán ở siêu thị, lúc ngồi trên chuyến tàu tối, hay khi thử nấu một món ăn mà mẹ bạn chưa từng nấu.
Tôi đã gặp nhiều người cho rằng sống ở nước ngoài là một dạng “nâng cấp cuộc đời”: môi trường mới, cơ hội mới, lối sống mới, những tấm ảnh rực rỡ, sự tự do, những lựa chọn rộng mở.
Nhưng thực tế, bất cứ ai thực sự sống ở một đất nước khác đủ lâu, ở mức hòa vào nó, bị nó thử thách, làm tổn thương, rồi chữa lành — đều sẽ đi qua một dạng trưởng thành mà không trường lớp nào có thể dạy. Cuộc sống ở nước ngoài vừa đẹp vừa tàn nhẫn, vừa mở rộng vừa thu hẹp, vừa giải phóng vừa ràng buộc, vừa làm bạn mạnh mẽ hơn vừa khiến bạn mong manh hơn.
Vậy nên, dưới đây là một vài bài học tôi đã rút ra cho chính mình. Hy vọng chúng sẽ truyền cảm hứng cho bạn để tin tưởng vào con đường mình đã chọn.
Bạn sẽ không bao giờ "thuộc về"
Ở quê nhà, bạn được định nghĩa rất rõ: bạn là con của ai, học ở đâu, làm nghề gì, thuộc nhóm nào. Những nhãn mác đó tạo cho bạn một cảm giác thuộc về – dù đôi khi ngột ngạt.
Ra nước ngoài, tất cả những điều đó biến mất. Không ai biết bạn là ai. Và cũng không ai cần biết.
Với một số người, khoảng trống này mở ra một cánh cửa. Xa khỏi kỳ vọng của gia đình và xã hội, họ có không gian để thật sự hiểu mình thích gì, sợ gì, mạnh gì, yếu gì. Những điều từng nghĩ là “tính cách” hóa ra chỉ là thói quen. Những điều từng xem là quan trọng hoá ra không phải của mình. Việc sống trong một nền văn hóa khác buộc họ phải nhìn lại bản thân bằng một ánh mắt mới, chân thật hơn.
Nhưng với nhiều người khác, hành trình rời nhà không phải là cơ hội “tìm lại bản thân” mà là cuộc chạy nước rút để tồn tại. Họ làm ca đêm – ca sáng, đổi việc liên tục, lo thị thực, thuê nhà, gửi tiền về quê… Không còn thời gian để đặt câu hỏi mình muốn gì. Điều duy nhất họ có thể làm mỗi ngày là cố gắng sống tiếp. Trong thế giới của họ, “tôi là ai” nhường chỗ cho “làm sao để vượt qua tháng này”.
Sự thật là: phần lớn người di cư không “tìm thấy bản thân”. Họ thu hẹp bản thân lại để tồn tại. Nhưng điều đó không khiến họ kém giá trị hơn.
Bạn buộc phải học rằng việc không thuộc về hoàn toàn ở đâu cả là một trạng thái bình thường. Và bạn có thể sống tốt ngay cả khi cảm giác “thuộc về” không bao giờ trọn vẹn.
Công việc không nói lên bạn là ai
Bạn có thể từng tự hào mình là giáo viên, kế toán, kỹ sư, bác sĩ, chuyên viên, quản lý. Ở nước ngoài, bạn có thể trở thành người bồi bàn, phụ bếp, dọn phòng khách sạn, trông trẻ, làm nông, nhân viên kho, tài xế… Bạn có thể từng ngại công việc tay chân, nhưng rồi bạn học được sự khiêm nhường mà chỉ những ai từng tháo găng tay sau ca làm 10 tiếng mới thấm thía. Bạn nhìn thấy sự vất vả của hàng ngàn người di cư đang cật lực làm việc để gửi tiền về nhà, để xây dựng cuộc sống mới. Và bạn biết ơn từng đồng lương mà bất kỳ công việc nào mang đến cho bạn.
Ban đầu, điều này làm tổn thương cái tôi. Sau đó, nó dạy bạn một bài học khó chịu nhưng cần thiết: giá trị của bạn không nằm ở danh xưng, mà ở cách bạn sống khi không còn danh xưng nào cả.
Bạn học được rằng không công việc nào là thấp kém. Công việc chỉ là phương tiện kiếm sống – một phần của đời sống, không phải toàn bộ cuộc đời. Những người trưởng thành nhất mà bạn gặp ở nước ngoài không phải là những người leo được lên vị trí cao nhất, mà là người học được cách làm việc tử tế trong những công việc không ai vỗ tay. Họ không lãng mạn hóa sự vất vả, nhưng cũng không để nó định nghĩa toàn bộ con người mình.
Khi nhìn lại, bạn hiểu rằng những công việc từng khiến bạn e dè lại chính là nơi bạn học được nhiều nhất: sự chịu đựng, sự linh hoạt, sự tôn trọng những khác biệt, và khả năng sống tử tế trong một thế giới không phải lúc nào cũng tử tế.
Bạn nhận ra rằng thành công thật sự không phải là ai đó gọi bạn bằng một chức danh, mà là việc bạn có thể sống theo cách của mình mà không cần giải thích cho bất kỳ ai.
Tình bạn phần lớn là tạm thời
Trong những ngày đầu bỡ ngỡ, chỉ cần một tin nhắn “Bạn ổn không?”, một lời chỉ đường ân cần hay một bữa cơm chung cũng đủ để bạn cảm thấy mình không hoàn toàn đơn độc. Giữa một đất nước xa lạ, tình bạn có thể hình thành nhanh đến mức bạn cũng ngạc nhiên, như thể hai con người xa lạ tình cờ gặp nhau đúng vào khoảnh khắc cả hai đều cần một bờ vai để tựa tạm.
Nhưng cũng như những gì đẹp đẽ nhất trong đời, tình bạn nơi xứ người thường tan nhanh. Người bạn chưa kịp thân đã phải rời đi vì visa hết hạn. Người hàng xóm vẫn chào bạn mỗi sáng chuyển sang thành phố khác để làm việc. Người đồng nghiệp bạn trân trọng quay về quê nhà sống để chăm sóc cha mẹ già. Những lời tạm biệt, dù bạn đã nghe nhiều đến mức tưởng mình quen rồi, vẫn để lại một khoảng trống. Và bạn học cách trân trọng từng khoảnh khắc gặp gỡ: không đòi hỏi sự lâu dài, không níu kéo, chỉ biết ơn vì người ấy đã từng bước vào đời mình bằng lòng tử tế.
Tình bạn ở đất nước mới dạy bạn điều mà tình bạn ở quê nhà đôi khi không có: giá trị của sự hiện diện đúng lúc. Chỉ cần một người ở đó, trong đúng khoảnh khắc bạn chạm đáy, cũng đủ để kéo bạn khỏi cảm giác mình đang một mình giữa thế giới rộng lớn này.
Nhưng rồi, theo thời gian, bạn nhận ra tình bạn không còn đóng vai trò trung tâm như trước. Cuộc sống mới buộc bạn phải ưu tiên những điều cấp bách hơn: công việc, visa, tài chính, sức khỏe tinh thần, sự ổn định của gia đình. Bạn bắt đầu hiểu rằng bạn bè – nếu có – chỉ là một phần rất nhỏ của hành trình này, không còn là mạng lưới nâng đỡ vô hình như những năm tháng ở quê hương. Họ không luôn xuất hiện trong những mốc quan trọng, không hiểu được bạn đã phải đánh đổi bao nhiêu để có mặt nơi này.
Kể cả bạn bè đồng hương – những người nói cùng một tiếng mẹ đẻ, ăn cùng món ăn, mang chung ký ức quê nhà – cũng không đảm bảo sự thấu hiểu. Ở nước ngoài, mỗi người mang một câu chuyện riêng: có người đi để đổi đời, có người đi vì không còn lựa chọn, có người đi chỉ để thoát khỏi nỗi đau cũ. Chính sự khác biệt ấy khiến nhiều cuộc gặp gỡ trở nên gượng gạo – không phải vì mọi người thiếu tử tế, mà vì ai cũng đang cố giữ những mảnh dễ vỡ của mình khỏi rơi thêm lần nữa. Và thế là, khoảng cách xuất hiện một cách tự nhiên, nhẹ nhàng mà chắc chắn.
Rồi một lúc nào đó, bạn hiểu ra điều mà hầu hết người xa xứ đều phải học: bạn phải làm bạn với chính mình nhiều hơn bất kỳ ai khác. Không ai có thể đi cùng bạn qua tất cả những giai đoạn này. Và chờ đợi điều đó chỉ khiến bạn thất vọng.
Bạn học cách tự an ủi mình sau một ca làm dài, tự khen mình khi vượt qua một ngày khó, tự động viên mình mỗi khi nhớ nhà. Bạn bật một bài nhạc cũ trong căn phòng trọ nhỏ và chợt nhận ra rằng sự cô đơn không hẳn là thiếu bạn bè – mà là dấu hiệu của một giai đoạn trưởng thành mà không ai có thể đi cùng bạn.
Những tình bạn tạm thời không làm cuộc đời ta nghèo nàn hơn. Ngược lại, chúng mở ra trong ta một khoảng biết ơn dành cho những người đã đi cùng mình một đoạn ngắn ngủi nhưng đủ để thay đổi mình theo một cách nào đó.
Fawkner Park, Melbourne
Thời gian qua rất nhanh
Khi mới sang, ba tháng có thể dài như ba năm vì quá nhiều việc phải học, phải hiểu, phải làm. Nhưng rồi một ngày nào đó, bạn nhận ra mình đã xa quê hương được ba, bốn hay năm năm mà cứ ngỡ mới vài tháng. Rồi trước khi bạn kịp nhận ra, bạn đã quên mất mình đã xa quê hương bao lâu. Cảm giác này vừa ngọt ngào vừa đắng cay.
Thời gian ở nước ngoài có cách vận hành khác. Nó dồn nén những khó khăn vào từng ngày, rồi lại nới rộng những khoảng trống khiến bạn thảng thốt không hiểu vì sao năm tháng đi nhanh đến vậy..
Bạn luôn nghĩ mình chỉ đi tạm thời, rồi chợt nhận ra thời gian đã làm bạn lớn lên một cách âm thầm. Nó khiến bạn buông bỏ những thứ không còn phù hợp, và cũng khiến bạn giữ chặt những điều thật sự quan trọng: sức khỏe, gia đình, những người tử tế, những mối quan hệ không áp đặt.
Khi bạn sống ở nơi không có gia đình, không có người thân, không có sự quen thuộc, bạn cảm nhận từng khoảnh khắc rõ rệt hơn. Bạn biết từng khoản tiền mình chi. Bạn nhớ từng người mình gặp. Bạn trân trọng từng cái ôm ít ỏi. Bạn giữ tâm trí mình tỉnh táo để không đắm chìm vào nỗi cô đơn, và bạn học cách tự chữa lành mà không dựa quá nhiều vào ai.
Thời gian ở nước ngoài không làm bạn trẻ hơn hay già đi; nó làm bạn sâu sắc hơn.
Văn hóa không phải là bản sắc mà là bối cảnh
Ra khỏi quê hương, bạn nhận ra rằng rất nhiều thứ bạn từng tin là “đúng” thực ra chỉ là “quen”. Những gì bạn ăn, những gì bạn mặc, cách bạn giao tiếp, những gì bạn tin tưởng, những giá trị và nguyên tắc bạn theo đuổi,… đều chịu ảnh hưởng nặng nề từ nơi bạn lớn lên. Đây là lý do tại sao, theo một cách nào đó, bạn coi tất cả những điều này là cách sống đúng đắn và bình thường. Khi vượt ra khỏi quê hương, bạn nhận ra rằng những “văn hóa” đó có thể nhỏ bé, tầm thường hoặc khác thường với người khác.
Điều này có thể khiến bạn khiêm nhường hơn hoặc phòng thủ hơn. Bạn hiểu rằng cuộc sống không nhất thiết phải được sống theo một cách duy nhất. Nó có thể được thể hiện theo nhiều cách khác nhau, và tất cả đều có giá trị như nhau. Vậy nên, vẻ đẹp của cuộc sống chính là khi mọi người và mọi vật đều được trân trọng và tôn trọng.
Sống ổn ở nước ngoài không phải là hòa tan vào văn hóa khác, mà là học cách đặt bản thân vào một bối cảnh mới mà không đánh mất những giá trị cốt lõi của mình.
Cuối cùng, sống ở nước ngoài không làm bạn tốt hơn, nó chỉ buộc bạn thành thật hơn.
Nếu bạn sống đủ lâu ở nước ngoài, bạn sẽ không trở thành phiên bản lý tưởng hơn của mình. Bạn chỉ trở thành phiên bản thật hơn – với tất cả những giới hạn, mệt mỏi, và lựa chọn không hoàn hảo.
Và nếu bạn vẫn tiếp tục ở lại, không phải vì sự hào nhoáng, không phải vì sĩ diện – mà vì bạn đã học được cách sống ổn trong sự không chắc chắn – thì có lẽ, như thế là đủ.
