Tôi không thuộc thế hệ thích đi và sống ở nhiều quốc gia khác nhau. Nhưng cho đến tuổi này, tôi cũng đã đi được gần hai chục nước. Tôi thường viết về nước Úc với một thái độ lưng chừng: không ngưỡng mộ đến mức tôn thờ, cũng không cay nghiệt đến mức phủ nhận. Tuy nhiên, tôi thực sự yêu nước Úc. Rõ ràng là vì tôi đang sống ở đó. Nước Úc theo nhiều cách, chính xác là những gì tôi cần khi tôi cần nó. Ai cũng ít nhất một lần trong đời cũng cần đến nó.

Úc không phải là nơi khiến bạn choáng ngợp ngay từ ngày đầu. Nó không làm bạn say như Paris, không làm bạn bùng nổ như New York, cũng không mang cái kịch tính mê hoặc kiểu Ý – nơi mọi thứ dường như được sinh ra để trở thành một câu chuyện. Úc là kiểu đất nước mà bạn chỉ bắt đầu hiểu khi bạn đã sống đủ lâu. Nó là một trải nghiệm cần thời gian, như một người bạn ít nói nhưng trung thực đến mức đôi lúc khiến bạn hơi khó chịu, vì cái cách nó từ chối tham gia vào những ảo tưởng mà bạn từng mang theo khi rời nhà.

Thiên nhiên Úc hiển nhiên là ngoạn mục, sự phong phú của tất cả mọi cung đường, cánh rừng hay bãi biển dường như thật điên rồ đối với những người đến từ các quốc gia mà con người đang khai thác du lịch bừa bãi và vô trách nhiệm. Nhưng thiên nhiên Úc đẹp mà không mềm mại, rộng nhưng không ôm ấp, và lạ nhất là nó khiến bạn cảm thấy mình nhỏ bé đến mức hiểu được bạn không phải trung tâm của thế giới này. 

Bạn đi ra biển và hiểu rằng “nắng” ở đây không phải là nắng để chụp ảnh; nó là thứ có thể làm bạn già đi nhanh hơn nếu bạn lơ là vài mùa hè. Bạn nhìn bầu trời và nhận ra màu xanh ở Úc có một độ trong gần như vô lý, cái trong ấy đôi khi làm bạn thấy trống vắng, giống như khi một căn phòng quá gọn gàng khiến người ta không biết đặt trái tim mình vào đâu. Rồi bạn sống qua vài mùa và nhận ra thiên nhiên ở đây vận hành theo những quy luật thật kỳ lạ: trời nóng thì nóng khủng khiếp, trời lạnh thì lạnh cùng cực, còn gió thì mạnh đến mức cây đổ – nghĩa là không có nhiều chỗ cho sự lãng mạn. Chính sự kỳ lạ đó mới là bài học đầu tiên: cuộc sống ở Úc không dễ chịu với bạn, nhưng nếu bạn tôn trọng nó – tôn trọng nắng, tôn trọng gió, tôn trọng nhịp điệu của đất – thì nó sẽ cho bạn một loại bình yên rất lạ, không phải bình yên vì mọi thứ dễ dàng, mà vì bạn đã thôi chống lại những điều không thể kiểm soát.

Thức ăn là một chủ đề khác mà chúng ta có thể bàn luận. Ở Úc không có những bữa ăn “ăn cho đã”, theo kiểu no nê cảm xúc như ở Việt Nam hay ở những nền văn hóa đặt bữa ăn vào trung tâm của gia đình. Ở đây, bạn ăn nhiều khi là để tiếp tục sống, và nếu bạn may mắn thì bạn học được cách thấy đủ trong một điều giản dị. 

Úc làm bạn hiểu lại về khái niệm “nguyên liệu”, vì thực phẩm ở đây quá thật. Cà chua ngon vì nó tươi như mới hái từ cây, thịt ngon vì nó không cần quá nhiều gia vị để che giấu, sữa ngon vì bạn uống và cảm thấy nó là sữa chứ không phải một thứ công nghiệp cố giả làm sữa. 

Nhưng điều ít người nói là thức ăn ở Úc cũng là một bài kiểm tra ký ức. Những ngày đầu, bạn ăn và cứ thấy thiếu; thiếu vị, thiếu mùi, thiếu cái cảm giác được ai đó nấu cho mình. Bạn nhận ra mình không chỉ nhớ món ăn, bạn nhớ cả những thứ đi kèm món ăn: tiếng mẹ, tiếng em, tiếng mời cơm ân cần mỗi bữa. 

Rồi một lúc nào đó, bạn bắt đầu nấu những món mà bạn chưa từng nấu. Và khi bạn nấu, bạn hiểu rằng thứ bạn đang tìm không phải là “món Việt” đúng chuẩn, mà là cảm giác được trở về một nơi mà mình không cần giải thích. Thức ăn ở Úc dạy bạn một điều khá thực tế: có những thiếu hụt không thể lấp bằng một bát phở đúng mùi vị, bạn phải học cách sống chung với nó, hoặc học cách biết “đủ” trong đời sống hiện tại.

Chính mối quan hệ với những con người đã làm cho Úc trở nên độc đáo. Người Úc thường lịch sự, nhưng cái lịch sự của họ không hẳn là sự gần gũi, đôi khi nó giống như một ranh giới được bọc nhung, mềm nhưng rõ ràng. Bạn được tôn trọng, nhưng không được đón nhận vào cộng đồng ngay lập tức. Bạn có thể cảm thấy mình được đối xử công bằng, nhưng không nhất thiết được thấu hiểu. Nhiều người Việt sống ở Úc hay gọi điều này là lạnh lùng, nhưng tôi nghĩ nó đơn giản là khác văn hóa. 

Ở Việt Nam, chúng ta kết nối bằng sự chen vào đời nhau – hỏi nhiều, biết nhiều, dự phần nhiều – còn ở đây, người ta kết nối bằng việc để bạn yên, và chỉ tiến lại gần khi bạn mở cửa. Đó là một khác biệt tinh tế, và nếu bạn không hiểu, bạn sẽ luôn thấy mình đứng ngoài, rồi bắt đầu diễn giải sự yên lặng thành sự từ chối. Nhưng nếu bạn hiểu, bạn sẽ thấy đây là một môi trường kỳ lạ cho sự trưởng thành: nó buộc bạn tự chịu trách nhiệm cho việc kết nối, tự học cách nói rõ nhu cầu, tự học cách mời người khác bước vào đời mình thay vì chờ ai đó tự động đến. Và điều ít ai nhận ra: chính sự “không xía vào” đó đôi khi lại chữa lành những người đã sống quá lâu trong nền văn hóa nơi mọi người có quyền nhận xét cuộc đời bạn như một thú vui tập thể. Ở Úc, bạn có thể sống một đời bình thường mà không bị giám sát bởi một hội đồng vô hình.